ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿ ತನಕ ಹರಡಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ನಾಡು

0
1236

ಮೂಲ ಕರ್ತೃ : ಡಾ. ಎಂ. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ (ಲೇಖಕರು ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರು)

ಇಂದಿನ ಬೆಳಗಾವಿ ತಾಲೂಕಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳ ನಾಮಗಳೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಮೂಲದವು: ಉದಾ- ‘ಆನಿಗೋಳ’, ‘ರಟ್ಟಿನ ಬಾವಿ’, ‘ಕಲ್ಲೆ ಹೊಳೆ’, ‘ಹಾಲ ಬಾವಿ’, ಬೆಳವಡಿ’, ‘ಯಲ್ಲೂರು’, ‘ಬೆಳಗಾವಿ’, ‘ಬೆಳಗೆರೆ’, ‘ಬೆಳ್ಳೂರು’. ಶ್ರವಣಬೆಳ್ಗೊಳದ ಉತ್ತರಾರ್ಧವು ‘ಧವಳ ತಟಾಕ’ ಎಂದು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣಗೊಂಡು ಶಾಸನೋಕ್ತವಾಗಿದೆ. ‘ಬೆಂಗಳೂರು’ ಸ್ಥಳ ನಾಮದ ಮೂಲ ‘ಬೆಳ್‌’ (ಬೆಳ್‌+ಕಲ್‌+ಊರು). ಅಲ್ಲಿಯ ಮೈಸೂರು ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ಸಿಟಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಮಧ್ಯದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಬಿಳಿಯ ಕಲ್ಲುಗಳು ಇದ್ದು ಆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ‘ಬೆಂಗಳೂರು’ ಎಂಬ ಹೆಸರಾಗಿ, ಅದು ಈಗ ಬೃಹತ್‌ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.

54414681

‘ಬೆಳಗಾವಿ’ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವೂ ‘ಬೆಳ್‌’ ಆಗಿರುವಂತಿದೆ. ಬೆಳ್‌(ಳ)+ಗಾವ(ಗ್ರಾಮ)-ಬೆಳಗಾವಿ. ಎಂದರೆ ಬೆಳಗಾವಿ ಸ್ಥಳ ನಾಮವು ಕನ್ನಡ ಮೂಲದ್ದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟಾತಿಸ್ಪಷ್ಟ. ಈಗಿನ ಹಳೆಯ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲ ಅಗೆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲುಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಸಮೀಪದ ‘ಕೆಂಗಲ್‌’ನಲ್ಲಿ (ಕೆನ್‌+ಕಲ್‌) ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲುಗಳಿವೆ.

ಕ್ರಿ.ಶ. 850ರ ಶ್ರೀ ವಿಜಯನ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರ ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಿತ್ತು ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯಿದೆ (ಕಾವೇರಿಯಿಂದಂ ಆ ಗೋದಾವರಿವರಂ ಇರ್ಪ ನಾಡದಾ ಕನ್ನಡದೊಳ್‌…). ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಾದ ನಾಸಿಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ನಾಸಿಕ್‌ ನಗರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ನದಿಗಳು ಹತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸ್ಥೂಲ ಗಡಿಗಳು. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಕ್ಕದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ, ಧರ್ಮಪುರಿ, ಸೇಲಂ, ನೀಲಗಿರಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಕನ್ನಡ ಮೇರುವಾಗಿದ್ದವು. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ವೆಳ್ಳಾಲ ಗೌಂಡರ್‌’ ಜನರ ಮನೆಮಾತು ಕನ್ನಡ. ಆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳು ಕನ್ನಡ. ಕೃಷ್ಣಗಿರಿಯ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ‘ಕನ್ನಡಂಬಳ್ಳಿ’. ಉದಕ ಮಂಡಲದ ಬೆಟ್ಟದ ಹೆಸರು ‘ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟ’. ಅಲ್ಲಿಯ ಬಡಗರ ಮನೆಮಾತು ಕನ್ನಡ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ – ”ಒಬ್ಬ ಮನಿಚಗೆ ಎರಡು ಮಕ್ಳಿದ್ರು”. ಅಲ್ಲಿಯ ಕುರುಂಬರ (ಕುರುಬ) ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ – ”ಒಬ್ಬ ಮನ್ಸೇಗ್‌ ಇಬ್ಬರು ಮಕಾಳು ಇದ್ರು”. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ, ಒಸ್ಮನಾಬಾದ್‌, ಮೆಹಬೂಬ್‌ನಗರ, ಕರ್ನೂಲ್‌, ಮೇದಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಸನಗಳೆಲ್ಲ ಕನ್ನಡ. ಆ ಪ್ರದೇಶದ ‘ಪೊಟ್ಟಣಕೆರೆ’ ಎಂಬುದು ‘ಪಟಣ್‌ ಚೆರುವು’ ಆಗಿದೆ. ಚಾಳುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಯಸಿಂಹನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದವನು ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ (1045) ಎಂಬ ವೀರಶೈವ ಶಿವಭಕ್ತ (ಇವನು ವಚನಕಾರ ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯನಿಗಿಂತ (1150) ಭಿನ್ನ. ಕರ್ನೂಲ್‌ ನಗರದ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ‘ಕಂಡನ ಪೊಳಲ್‌’ (ಪೊಳಲ್‌=ಪಟ್ಟಣ).
ಗೋವೆಯೂ ಹಿಂದೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಹೆಸರು ‘ಮಾದರ್‌’ (ಕನ್ನಡ, ಮಾರಿಗಣಿ); ಅಥವಾ ಹೊಲೇನರ್‌ (ಹೊಲೆಯರು). ಅವರಿಗೆ ‘ದೊಣ್ಣೇನರ್‌’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೊಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಕೋಲು ಹಿಡಿದು ಊರ ಒಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಬರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಕೋಲು ಕುಟ್ಟಿ ‘ಸಂಬೋಳಿ’ ‘ಸಂಬೋಳಿ’ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನರು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಬೋಳಿ ನಾಗಿದೇವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದಲಿತ ವಚನಕಾರನು ಬಸವಣ್ಣನ ಸಮಕಾಲೀನ. ಅಂದರೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ, ಆಂಧ್ರದ, ಗೋವೆಯ ಎಷ್ಟೋ ಭಾಗಗಳು ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದವು. ಇವೆಲ್ಲ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇವೆ. (ಕಾವೇರಿಯ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ).
ಈಗ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ಬರೋಣ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೋರಾಟಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ ವೀರ ಸಾವರ್ಕರರು ನಾಸಿಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಅವರ ಮನೆಯ ನಾಯಿಯ ಹೆಸರು ‘ಕರಿಯ’. ಅವರ ತಂದೆಯ ಊರು ನಾಸಿಕ್‌ ತಾಲೂಕಿನ ‘ಭಗೂರ್‌’, ತಾಯಿಯ ತೌರ್ಮನೆ ‘ಕೋಠೂರ್‌’. ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ‘ಬಾಳಂ ಭಟ್ಟ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. (ಬಾಲ+ಅಮ್ಮ+ಭಟ್ಟ. ‘ಅಮ್ಮ’ = ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಅಪ್ಪ’). ಇದು ಗೋದಾವರಿ ನಾಸಿಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷಿ. ಮುಂದಿನ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಗಮನಾರ್ಹ. ನಾಸಿಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ಹಟ್ಕಾರ್‌ ಕಾನಡಿ’ ಎಂಬ ಕೆಳವರ್ಗದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಲೆಮಾರಿ ವರ್ಗದ ಜನಾಂಗದವರು ಮಾತನಾಡುವ ಕನ್ನಡನವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ‘ನಿನ್ನೆಸರ್‌ ಏನು?’, ‘ನೀನ್‌ ಮದುವೆ ಆದೇಗಿಲ್‌?’ ‘ನಿಂಗೆ ಮಗದಿರ್‌ ಯಾನಯುದು?’ (ನಿನಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಎಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ?) ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ‘ನಂಗೆ ಐನ್‌ ಮಗದಿರ್‌, ಎಡ್ಡು ಮಗಳ್ದಿರ್‌ ಅಯ್ದ್‌’ (ನನಗೆ ಐವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದಾರೆ). ಇಲ್ಲಿನ ‘ಮಗದಿರ್‌’, ‘ಮಗಳ್ದಿರ್‌’ ಪದಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನಾರ್ಹ. ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘sons’, ‘daughters’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಗಳಿಲ್ಲ. ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಮಗಂದಿರ್‌’, ‘ಮಗಳ್ದಿರ್‌’ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪದಗಳಿದ್ದು ಅವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಆಡು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಪದಗಳು ಹಟ್ಕಾರ್‌ ಕಾನಡಿಗಳ (=ಹಟ್ಟಿಕಾರ ಕನ್ನಡಿಗರು) ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಎಂದರೆ 9-10ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಸಿಕ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಳಗನ್ನಡದ ‘ಕೂಂದಲ್‌’ (ಕೂದಲು), ‘ಆವು (Cow) ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ‘ಆವು ಎಂದರೆ ಮೂಲ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಸು ಎಂದರ್ಥ. ‘ಹಾವು’, ‘ಆವು’ ಈ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಆಗಬಹುದೆಂದು ಜನಗಳು ‘ಆಕಳ್‌’ ಎಂಬ ಬಹು ವಚನಪದವನ್ನು ಏಕವಚನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಸು ಎಂಬ ಎಂಬರ್ಥದ ‘ಆವು’ ಪದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 40ರಷ್ಟು ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ಪೋಟ್‌ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪೊಟ್ಟೆ, ಹೊಟ್ಟೆ), ‘ಅಣ’ ಅಥವಾ ‘ಅಣ್ಣ’ (ನೋಡಿ, ‘ಅಣ್ಣಾ ಗುರೂಜಿ’, ‘ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ’), ‘ಓಕರಿ’ (ಓಕರಿಣಿ), ‘ಅಪ್ಪಾ ಸಾಹೇಬ್‌’, ‘ಕುಡಲ್‌ (ಕೊಡಲಿ), ಅಣ್ಕ, ಹಡಪಾ (ಅಡಪ), ಕೋಂಭು (ಕೊಂಬು), ಬಾಳಂತಿ – ಇವು ಕೆಲವು ಉದಹಾರಣೆಗಳು. ಇಡೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 13-14ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಬಳಿಕ ಮರಾಠಿಯು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತ ಬಂದು ಕನ್ನಡವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ್ದು – ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಆಳಿದ ಹಿಂದಿನ ದೊರೆಗಳೆಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗರೇ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಅವರೇನೂ ಮರಾಠಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದವರಲ್ಲ. ಮುಂಬೈ ಪಕ್ಕದ ಎಲಿಫೆಂಟಾ ಗುಹಾಂತ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುದು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಂದ (9ನೇ ಶತಮಾನ). ಅಜಂತ ಎಲ್ಲೋರ ದೇವಾಲಯ ಗುಹಾಂತ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ(7ನೇ ಶತಮಾನ). ಅಜಂತಾದ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿಯ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರವಿದೆ. 13-14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಗಿರಿ ಯಾದವರು ಪ್ರಬಲರಾಗಿ ಅವರು ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರೂ ಮರಾಠಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟರು. ಕೊಲ್ಲಾಪುರ, ನಾಂದೇಡ್‌, ಸೊಲ್ಲಾಪುರ, ಸಾಂಗ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ಸು. 1000ರ ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಶಾಸನವು ಶ್ರವಣ ಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಗೊಮ್ಮಟನ ಪಾದಪೀಠದ ಮೇಲಿದೆ; ‘ಚಾವುಂಡರಾಜೇಂ ಕರವಿಯಲೇಂ’. ಅವನು ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳಂತೆ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಶಾಸನ ಹಾಕಿಸಿದ್ದಾನೆ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮರಾಠಿಯು ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಕನ್ನಡವು ಮರಾಠಿ, ತಮಿಳುಗಳಂತೆ ಆಕ್ರಮಣ ಶೀಲವಾದುದು ಅಲ್ಲ. ಅದರ ಸಹನೆ ಅದಕ್ಕೇ ಮುಳು ಆಯಿತು.